Inkaso to warunkowa forma płatności, polegająca na pobraniu przez bank od kupującego na rzecz sprzedającego określonej należności, w zamian za wydanie powierzonych przez sprzedającego dokumentów, zgodnie z ustalonymi warunkami.
Przedmiotem inkasa mogą być dokumenty handlowe (np.: faktura, świadectwo pochodzenia, dokumenty transportowe, dokumenty ubezpieczeniowe itd.) i finansowe (np. weksel, czek, kwit depozytowy, banknot, akcja, obligacja). Wyróżnia się inkaso natychmiastowe, zgodnie z którym podawca inkasa otrzymuje od banku podaną w treści inkasa kwotę niezwłocznie po złożeniu dokumentów oraz inkaso terminowe, które zapewnia płatność należności w wyznaczonym terminie po wydaniu dokumentów płatnikowi. W praktyce stosowane jest także inkaso towarowe, zgodnie z którym określona instytucja (np. bank) wydaje towar pod warunkiem wykonania świadczenia wskazanego przez zleceniodawcę. Sprzedający wysyłając towar nie ma pewności, czy inkaso zostanie rzeczywiście wykupione, a nabywca nie jest w stanie przed uiszczeniem zapłaty zbadać zgodności towaru z ustaleniami kontraktowymi, dlatego inkaso nie jest polecaną formą płatności dla kontrahentów niedarzących się dużym zaufaniem.

Deklaracja wekslowa jest dokumentem zazwyczaj wystawianym łącznie z wekslem in blanco. Stwierdza ona treść porozumienia pomiędzy wystawcą weksla a bankiem przyjmującym weksel co do wypełnienia weksla. Deklaracja wekslowa powinna zawierać:
- warunki, od których spełnienia zależy prawo wypełnienia weksla,
- określenie kwoty, na którą weksel może być wystawiony,
- określenie rodzaju terminu płatności, jakim weksel może być opatrzony.
Z deklaracji może wynikać również upoważnienie dla banku do wpisania na wekslu wskazanych w deklaracji klauzul wekslowych:
- „bez protestu” lub „bez kosztów”,
- domicyliatu,
- waluty (w postaci umowy pożyczki, kredytu),
- upoważnienie do przedstawienia weksla płatnego za okazaniem lub w pewien czas po okazaniu,
- „nie na zlecenie” lub „na zlecenie”.
W przypadku braku upoważnienia na deklaracji do wpisania na wekslu klauzul wekslowych, bank nie ma prawa tego uczynić. Deklaracja wekslowa może również zawierać:
- obowiązek powiadomienia wystawcy przez bank o zamiarze lub wypełnieniu weksla,
- termin, do którego weksel może być przez bank uzupełniony,
- upoważnienie dla banku do zniszczenia weksla po spłacie zobowiązania.

Prawo wekslowe to zbiór przepisów prawnych regulujący instytucje specyficzne dla weksla jako papieru wartościowego. Wydany ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, z mocą obowiązującą od 1 lipca 1936 roku. Uchwalenie Prawa wekslowego wiązało się z ratyfikowaniem przez Polskę trzech konwencji genewskich podpisanych 6 czerwca 1930 r., a to konwencji w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych i własnych, konwencji o uregulowaniu pewnych kolizji ustaw w przedmiocie weksli trasowanych i własnych oraz konwencji dotyczącej opłaty stemplowej w przedmiocie weksli trasowanych i własnych. Ustawa polska stanowi tłumaczenie jednolitej ustawy wekslowej. Wraz z jej wejściem w życie przestało obowiązywać rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 listopada 1924 r. o prawie wekslowem. Prawo wekslowe składa się z trzech tytułów, które z kolei dzielą się na działy:
- Tytuł I – Weksel trasowany – art. 1-100
- Tytuł II – Weksel własny – art. 101-104
- Tytuł III – Przepisy tymczasowe i przejściowe – art. 105-111.
Akty wykonawcze do ustawy:
- rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1936 r. o niszczeniu odpisów protestów weksli i czeków,
- rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 października 1965 r. w sprawie sporządzania protestów weksli przez urzędy pocztowe.

Posiadacz weksla może wykonywać zwrotne poszukiwanie przeciw indosantom, wystawcy lub innym dłużnikom wekslowym:
- po terminie płatności, jeżeli zapłata nie nastąpiła,
- przed terminem płatności:
* jeżeli odmówiono przyjęcia w całości lub w części,
* jeżeli otwarto postępowanie układowe albo jeżeli ogłoszono upadłość trasata bez względu, czy weksel przyjął, czy nie, albo jeżeli trasat zaprzestał płacenia długów, choćby to zaprzestanie nie zostało stwierdzone orzeczeniem sądowym, lub też jeżeli przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z jego majątku,
* jeżeli otwarto postępowanie układowe albo jeżeli ogłoszono upadłość wystawcy weksla, co do którego istnieje zakaz przedstawienia do przyjęcia.
Warunkiem, bez którego zwrotne poszukiwanie nie może dojść do skutku jest dokonanie protestu wekslowego, chyba że na wekslu widnieje klauzula „bez protestu”, która zwalnia z tego obowiązku. Wierzyciel od zwrotnie zobowiązanego może domagać się tzw. sumy regresowej, w skład której wchodzą: podstawowa suma wekslowa, odsetki ustawowe od dnia płatności, koszty protestu i dokonywanych zawiadomień oraz inne koszty i tzw. prowizja komisowa wynosząca maksymalnie 1/6% sumy wekslowej.

Protest sporządza się głównie z powodu odmowy przyjęcia weksla przez trasata lub odmowy zapłacenia sumy wekslowej. Ponadto protest może być sporządzony:
- z powodu braku daty przyjęcia weksla,
- z powodu odmowy wydania oryginału weksla,
- z powodu odmowy wydania wtóropisu weksla,
- z powodu odmowy złożenia sumy do depozytu sądowego.
Sporządzenie protestu jest warunkiem tzw. poszukiwania zwrotnego (regresu) ponadto sam protest ma istotne znaczenie dowodowe jako, że jest dokumentem urzędowym, „który stanowi dowód tego co zostało w nim zaświadczone”. W przypadku nieprzyjęcia weksla, protestu należy dokonać w terminie, w którym ma nastąpić przedstawienie weksla do przyjęcia, natomiast przy odmowie zapłaty weksla płatnego w oznaczonym dniu lub w pewien czas po tym dniu albo po okazaniu – w jednym z dwóch dni powszednich przypadających po terminie płatności, przy wekslu płatnym za okazaniem – aż do upływu terminu, w ciągu którego można przedstawić weksel do zapłaty. Przy odmowie zapłacenia weksla ważne jest dokonanie notyfikacji wekslowej, wiąże się ona z obowiązkiem powiadomienia przez posiadacza weksla swojego indosanta (poprzedniego posiadacza weksla) i wystawcy weksla o nieprzyjęciu weksla lub niezapłaceniu weksla.

Przenoszenie praw z weksla następuje poprzez indos, będący pisemnym oświadczeniem zbywcy złożonym na wekslu lub przedłużku. Pierwszy indos musi pochodzić od remitenta, a w przypadku weksli na zlecenie własne – od wystawcy. Osoba, która zbywa weksel jest nazywana: „indosantem” a osoba, która nabywa „indosatariuszem”.
Oprócz indosu przejście praw z weksla może nastąpić też przez: przelew lub dziedziczenie.
Zbycie weksla w drodze indosu nie jest możliwe jeżeli w jego treści została zawarta klauzula: „nie na zlecenie”. Można wyróżnić następujące rodzaje indosu wekslowego:
- Indos zupełny (imienny) – wskazujący osobę indosatariusza,
- Indos in blanco (niezupełny, na okaziciela) – nie wymienia osoby indosatariusza, który może wówczas wypełnić weksel własnym nazwiskiem albo innej osoby, indosować weksel dalej in blanco albo przenieść weksel przez proste wręczenie na inną osobę bez wypełnienia indosu in blanco i bez indosowania dalej,
- Indos pełnomocniczy – który nie przenosi praw z weksla, udziela natomiast upoważnienia do wykonywania praw w imieniu indosanta,
- Indos zastawniczy – ustanawia go indosant i wydaje weksel indosatariuszowi, ustanowienie indosu zastawniczego nie powoduje przeniesienia własności weksla na indosatariusza.

Weksel in blanco to weksel celowo nieuzupełniony w chwili wystawienia, a więc taki, który nie został wypełniony całkowicie lub nie posiada niektórych cech, jakie prawo wekslowe wymaga dla ważności weksla. Tym brakującym elementem, który najczęściej jest nie określony w chwili wystawienia weksla jest suma wekslowa. Zobowiązanie z weksla in blanco jest związane z dodatkową umową między wystawcą weksla a remitentem. Jest to tzw. porozumienie lub deklaracja wekslowa, gdzie strony uzgadniają w jaki sposób weksel in blanco powinien być wypełniony w brakujące elementy w momencie emisji weksla (przy czym musi to być dokładne i stanowcze określenie). Wystawca weksla in blanco i każdoczesny jego posiadacz ponoszą ryzyko, że remitent uzupełni ten weksel niezgodnie z zawartą umową i puści go w obieg. Chroniąc dobrą wiarę osoby trzeciej, która tak uzupełniony weksel posiada, ustawa stanowi, że dłużnik wekslowy nie może zasłaniać się zarzutem, że weksel wypełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, chyba że posiadacz weksla nabył go w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Wypełnienie weksla niezgodnie z deklaracją wekslową nie anuluje odpowiedzialności wekslowej, a jedynie powoduje jej ograniczenie do granic wyznaczonych porozumieniem.

Funkcje weksla to:
- funkcja kredytowa – weksel w roli pieniądza jako zapłata za towar lub usługę (forma kredytu handlowego – kupieckiego),
- funkcja płatnicza – weksel jako surogat pieniądza, można nim dokonywać zapłaty, może powodować umorzenie długu pokrytego wekslem albo zabezpieczyć zapłatę weksla w przyszłości,
- funkcja gwarancyjna – weksel może stanowić zabezpieczenie zobowiązań pieniężnych istniejących w chwili ich wystawienia i przyszłych,
- funkcja obiegowa (przedmiot obrotu) – wierzytelność wekslowa może być przenoszona w drodze indosu na inne osoby,
- funkcja refinansowa – przedstawienie weksla do dyskonta w banku pozwala posiadaczowi weksla uzyskać sumę wekslową, pomniejszoną o prowizję banku przed terminem płatności weksla (przez niektórych autorów nie jest uważana za samodzielną funkcję, a jedynie za jeden z przejawów funkcji kredytowej).
W zależności od sytuacji wierzycielami wekslowymi mogą być:
- remitent – osoba na której rzecz ma być dokonana zapłata z weksla, pierwszy wierzyciel wekslowy,
- indosatariusz (żyrantariusz) – posiadacz weksla, który nabył go w drodze indosu,
wyręczyciel – osoba dokonująca zapłaty za dłużnika wekslowego, która staje się później jego wierzycielem,
- regredient – osoba żądająca sumy wekslowej w drodze regresu.

W prawie polskim zasady wystawiania i obrotu wekslami reguluje ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. Dla ważności weksla trasowanego niezbędne jest zamieszczenie w nim poniższych elementów:
nazwę „weksel” w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono;
polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;
nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata);
oznaczenie terminu płatności;
oznaczenie miejsca płatności;
nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;
oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla;
podpis wystawcy weksla.
Do 1 stycznia 2007 r. istniały urzędowe blankiety wekslowe, które służyły realizacji obowiązków fiskalnych wynikających z ustawy o opłacie skarbowej. Od tej daty od weksli nie pobiera się opłaty skarbowej, natomiast w obrocie funkcjonują prywatne blankiety wydawane przez poszczególnych przedsiębiorców, z tym, że nie ma ustalonego jednolitego wzoru takiego dokumentu.

Weksel to rodzaj papieru wartościowego imiennego lub na zlecenie, w którym wystawca weksla (trasant) zobowiązuje się bezwarunkowo, że inna osoba (trasat) dokona na rzecz odbiorcy weksla (remitenta) zapłaty określonej sumy pieniężnej (weksel trasowany) albo sam przyrzeka, że zapłaci sumę wekslową odbiorcy weksla (weksel własny, sola weksel). Przy wekslu własnym wystawca jest głównym dłużnikiem odbiorcy weksla – odwrotnie niż przy wekslu trasowanym, gdzie dłużnikiem głównym jest trasat, który przyjął weksel (jako akceptant), a dłużnikiem ubocznym wystawca, który odpowiada w razie niewypłacalności dłużnika głównego.
Charakterystyczną cechą weksla, z którą związana jest jego przydatność dla obrotu, jest abstrakcyjność stosunku wekslowego (brak wpływu tzw. causy – przyczyny, podstawy na ważność zobowiązania z weksla), która wyraża się w określeniu „bezwarunkowe zobowiązanie”, co oznacza, że sam dokument weksla nie jest związany z jakimikolwiek innymi czynnościami prawnymi (np. umową), a więc zapłata sumy wekslowej nie może być uzależniona od jakichkolwiek innych okoliczności czy warunków.